TỔNG HỢP CHIẾN LƯỢC ĐÀM PHÁN VÀ CÁC THỎA THUẬN TRỌNG ĐIỂM CỦA CHÍNH QUYỀN TRUMP (2025–2026)
Năm đầu tiên trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump (2025) và những ngày đầu năm 2026 đã chứng kiến sự thực thi quyết liệt học thuyết "Nghệ thuật đàm phán" (The Art of the Deal) trên quy mô toàn cầu. Trọng tâm của chính sách đối ngoại và kinh tế Mỹ giai đoạn này xoay quanh việc sử dụng thuế quan làm đòn bẩy, thiết lập lại các liên minh khoáng sản chiến lược và trực tiếp trung gian cho các thỏa thuận hòa bình mang tính lịch sử.
CHƯƠNG I: CHIẾN LƯỢC THUẾ QUAN VÀ "SỨC MẠNH CỦA ĐÒN BẨY"
Ngay từ ngày đầu nhậm chức vào tháng 1 năm 2025, chính quyền Trump đã triển khai một loạt các sắc lệnh hành pháp nhằm tái định hình trật tự thương mại thế giới. Thuế quan không còn chỉ là công cụ bảo hộ sản xuất nội địa mà đã trở thành công cụ đàm phán chính trị hàng đầu.
1. Thuế quan "Vạn vật" và các cuộc điều tra Mục 232
Vào ngày 2 tháng 4 năm 2025, Tổng thống Trump đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia về kinh tế, kích hoạt Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) để áp đặt mức thuế cơ bản (Universal Baseline Tariff) từ 10% đến 20% đối với hầu hết hàng hóa nhập khẩu. Riêng đối với Trung Quốc, mức thuế đã được nâng lên 60% và sau đó là 100% đối với xe điện và các mặt hàng công nghệ cao vào tháng 10 năm 2025.
2. Đàm phán và trì hoãn chiến lược
Mục tiêu của các lệnh áp thuế này là buộc các đối tác thương mại phải ngồi vào bàn đàm phán. Theo dữ liệu từ Tax Policy Center (tháng 1 năm 2026), mức thuế trung bình tại Mỹ đã tăng từ mức thấp dưới 5% lên khoảng 17–21% trong năm qua. Tuy nhiên, chính quyền cũng thể hiện sự linh hoạt có tính toán:
- Ngày 31/12/2025: Ký sắc lệnh hoãn tăng thuế đối với đồ nội thất, tủ bếp và tủ đồ phòng tắm từ Canada và Mexico cho đến năm 2027 để tạo không gian cho các cuộc đàm phán về an ninh biên giới.
- Tháng 11/2025: Giảm thuế đối với các mặt hàng liên quan đến fentanyl từ 20% xuống 10% sau khi Bắc Kinh đồng ý thắt chặt kiểm soát xuất khẩu tiền chất ma túy.
"Thuế quan là từ ngữ đẹp nhất trong từ điển. Nó là đòn bẩy duy nhất đủ mạnh để đưa mọi quốc gia trở lại bàn đàm phán với những điều khoản có lợi nhất cho người dân Mỹ." – Trích tuyên bố của Donald Trump tại Washington D.C., tháng 9/2025.
CHƯƠNG II: THỎA THUẬN HÒA BÌNH AZERBAIJAN - ARMENIA VÀ "CON ĐƯỜNG TRUMP" (TRIPP)
Một trong những thành tựu địa chính trị lớn nhất trong năm 2025 là việc chấm dứt xung đột kéo dài tại khu vực Nam Caucasus thông qua vai trò trung gian trực tiếp của Mỹ, thay thế hoàn toàn tầm ảnh hưởng của Nga và Nhóm Minsk (OSCE).
1. Lễ ký kết tại Washington (08/08/2025)
Sau nhiều tháng đàm phán kín, vào ngày 8 tháng 8 năm 2025, Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan và Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev đã gặp gỡ tại Nhà Trắng dưới sự chứng kiến của Tổng thống Trump. Tại đây, hai bên đã ký "Thỏa thuận về Thiết lập Hòa bình và Quan hệ Liên bang".
2. Các điều khoản cốt lõi và Dự án TRIPP
Thỏa thuận không chỉ giải quyết vấn đề biên giới mà còn bao hàm các lợi ích kinh tế chiến lược của Mỹ:
- Hành lang Zangezur (TRIPP): Thiết lập "Con đường Trump vì Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế" (Trump Route for International Peace and Prosperity - TRIPP). Đây là hành lang vận tải nối liền Azerbaijan lục địa với vùng Nakhchivan thông qua lãnh thổ Armenia.
- Quyền quản lý của Mỹ: Hoa Kỳ được đảm bảo quyền phát triển và vận hành hành lang này trong 99 năm thông qua một tập đoàn đa quốc gia do Mỹ dẫn đầu. Tuyến đường bao gồm đường sắt, đường ống dẫn dầu/khí đốt và cáp quang, cho phép vận chuyển năng lượng từ Trung Á sang châu Âu mà không đi qua Nga hay Iran.
- Hợp tác công nghệ: Đổi lại, Armenia nhận được các Bản ghi nhớ (MoU) về hợp tác Đổi mới Chất bán dẫn và AI từ Mỹ (ký cùng ngày 08/08/2025).
CHƯƠNG III: LIÊN MINH ĐẤT HIẾM VÀ AN NINH CHUỖI CUNG ỨNG
Nhận diện đất hiếm là "tử huyệt" của nền công nghệ và quốc phòng, chính quyền Trump đã triển khai chiến dịch "Ngoại giao Khoáng sản" thần tốc trong nửa cuối năm 2025.
1. Cuộc điều tra Mục 232 và Phản ứng của Trung Quốc
Tháng 4 năm 2025, Bộ Thương mại Mỹ khởi động cuộc điều tra theo Mục 232 về tác động của việc nhập khẩu khoáng sản thiết yếu đối với an ninh quốc gia. Đáp trả, vào tháng 10 năm 2025, Trung Quốc đã ban hành các thông báo số 61 và 62, áp đặt kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt đối với 12 nguyên tố đất hiếm và công nghệ sản xuất nam châm.
2. Thiết lập Liên minh Khoáng sản Chiến lược (Tháng 10/2025)
Trong chuyến công du châu Á vào tháng 10 năm 2025, Tổng thống Trump đã ký kết một loạt thỏa thuận nhằm cô lập sự thống trị của Trung Quốc trong lĩnh vực này:
- 20/10/2025 (New York): Ký kết "Khung hợp tác Mỹ - Australia về Bảo đảm Nguồn cung Khoáng sản và Đất hiếm". Mỹ cam kết hỗ trợ tài chính ít nhất 1 tỷ USD cho các dự án khai thác và chế biến tại hai nước.
- 26-27/10/2025 (Kuala Lumpur & Tokyo): Ký MoU với Malaysia (về chế biến đất hiếm) và Nhật Bản (về thiết lập kho dự trữ chiến lược và hệ thống tái chế nam châm).
- 28/10/2025: Thỏa thuận với Thái Lan và Việt Nam về đầu tư vào công nghệ tách chiết và miễn giảm thuế đối với các thiết bị khai thác khoáng sản từ Mỹ.
BẢNG TỔNG HỢP CÁC CỘT MỐC THỜI GIAN QUAN TRỌNG
| Thời gian | Sự kiện | Địa điểm |
|---|---|---|
| 20/01/2025 | Nhậm chức; Ký loạt sắc lệnh về thuế quan Mục 301 và 232. | Washington D.C. |
| 02/04/2025 | Tuyên bố tình trạng khẩn cấp kinh tế; Áp thuế toàn cầu. | Washington D.C. |
| 08/08/2025 | Ký Thỏa thuận hòa bình Azerbaijan - Armenia (Dự án TRIPP). | Nhà Trắng |
| 20/10/2025 | Ký Khung hợp tác khoáng sản chiến lược với Australia. | New York |
| 10/11/2025 | Thỏa thuận Mỹ - Trung về fentanyl và đình chỉ một số lệnh cấm đất hiếm. | Bắc Kinh/Washington |
| 09/01/2026 | Tòa án Tối cao xem xét tính pháp lý của việc áp thuế qua IEEPA. | Washington D.C. |
Bài viết tổng hợp từ các nguồn công khai phục vụ mục đích thông tin và nghiên cứu.
Bài phân tích liên quan: [Học thuyết về sự "Bất định": Giải mã chiến lược đàm phán mang thương hiệu Donald Trump]
