Hậu chiến dịch rạng sáng 3/1: Khi cường quyền thách thức các quy chuẩn ngoại giao truyền thống

Sự kiện quân đội Mỹ tiến hành không kích và bắt giữ đương kim Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro ngay tại thủ đô Caracas vào ngày 3/1/2026 đã tạo ra một cơn địa chấn thực sự. Đây không còn là một cuộc đối đầu chính trị thông thường; nó là một phép thử cực hạn đối với các định chế luật pháp quốc tế và quyền chủ quyền quốc gia trong thế kỷ 21. Việc đưa một nguyên thủ quốc gia về đối diện với tòa án tại New York đã xóa nhòa ranh giới giữa thực thi pháp luật nội địa và can thiệp quân sự quốc tế.

Bối cảnh: Sự tích tụ của "Thùng thuốc súng" Nam Mỹ

Chiến dịch này không diễn ra trong chân không. Nó là kết quả của một quá trình leo thang căng thẳng kéo dài hơn một thập kỷ, khi Mỹ liên tục cáo buộc chính quyền Maduro biến Venezuela thành một "quốc gia ma túy" (narco-state).

Bước sang đầu năm 2026, với sự trở lại của những chính sách đối ngoại cứng rắn từ Washington và nhu cầu tái cấu trúc chuỗi cung ứng năng lượng, Venezuela – quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới nhưng hạ tầng đang suy kiệt – trở thành mục tiêu ưu tiên. Việc Mỹ viện dẫn các cáo buộc từ năm 2020 về "khủng bưu ma túy" để thực hiện vụ bắt giữ cho thấy Washington đang sử dụng "công lý pháp đình" làm công cụ cho các mục tiêu địa chính trị rộng lớn hơn.

Phản ứng đa chiều: Công lý hay Xâm lược?

• Phía Mỹ và đồng minh: Washington khẳng định đây là hành động thực thi pháp luật thuần túy dựa trên các bản cáo trạng của Bộ Tư pháp. Các đồng minh phương Tây tỏ ra dè dặt, một số ủng hộ ngầm vì không công nhận tính chính danh của ông Maduro, nhưng cũng quan ngại về cách thức triển khai quân sự đơn phương.
• Đối trọng (Nga, Trung Quốc): Hai cường quốc này đã ngay lập tức lên án gay gắt, gọi đây là hành vi "xâm lược vũ trang" và vi phạm trắng trợn Hiến chương Liên Hợp Quốc. Họ cho rằng hành động này phá vỡ nền tảng của quyền miễn trừ ngoại giao dành cho nguyên thủ quốc gia.
• Khu vực Mỹ Latinh: Các nước láng giềng như Brazil và Colombia rơi vào thế kẹt giữa việc phản đối sự can thiệp quân sự và nỗi lo ngại về làn sóng di cư, bất ổn có thể tràn qua biên giới nếu Venezuela rơi vào khoảng trống quyền lực.

"Việc Washington tự cho mình quyền bắt giữ lãnh đạo một quốc gia khác dựa trên luật lệ nội địa của họ đã đặt ra một tiền lệ mà bất kỳ quốc gia nào cũng có thể trở thành mục tiêu trong tương lai."
— Nhận định từ giới chuyên gia luật pháp quốc tế tại Hội đồng Bảo an.

Giá dầu thế giới: Nghịch lý của sự bất ổn

Thông thường, một cuộc tấn công quân sự vào quốc gia dầu mỏ sẽ khiến giá dầu tăng vọt. Tuy nhiên, thị trường ngày 5/1/2026 lại ghi nhận phản ứng trái chiều. Dù giá vàng tăng mạnh do tâm lý trú ẩn an toàn, giá dầu thô (Brent và WTI) lại có xu hướng giảm nhẹ hoặc đi ngang.

Nguyên nhân nằm ở kỳ vọng dài hạn: Việc Mỹ tuyên bố sẽ trực tiếp "điều hành" và mở cửa ngành dầu khí Venezuela cho các tập đoàn năng lượng khổng lồ của Mỹ đã gieo hy vọng về việc khôi phục sản lượng hàng triệu thùng mỗi ngày. Trong bối cảnh thế giới đang dư cung nhẹ vào đầu năm 2026, triển vọng dầu mỏ Venezuela "trở lại" dưới sự kiểm soát của phương Tây đã kìm hãm đà tăng giá do xung đột. Tuy nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu nếu Caracas rơi vào nội chiến hoặc các cơ sở hạ tầng dầu khí bị phá hoại bởi lực lượng trung thành với chính quyền cũ.

Lời kết

Hành động của Mỹ vào rạng sáng ngày 3/1 không chỉ đơn thuần là một vụ bắt giữ tội phạm theo cách Washington diễn giải. Nó là một thông điệp về quyền lực cứng trong một thế giới đa cực đang chia rẽ sâu sắc. Khi luật pháp quốc tế bị đặt dưới ý chí chính trị và sức mạnh quân sự, câu hỏi đặt ra là: Liệu sự ổn định tạm thời của thị trường năng lượng có xứng đáng với cái giá phải trả là sự sụp đổ của các quy tắc ngoại giao vốn đã duy trì trật tự thế giới suốt nhiều thập kỷ qua?