Thương vụ Greenland: Tham vọng địa chính trị của Donald Trump và bài toán chủ quyền trong kỷ nguyên mới

Ý định mua lại Greenland của Donald Trump không đơn thuần là một đề xuất bất động sản xuyên quốc gia, mà là một sự kiện làm bộc lộ những đứt gãy trong quan hệ quốc tế hiện đại. Khi một cường quốc hàng đầu đặt vấn đề sáp nhập lãnh thổ của một quốc gia có chủ quyền dựa trên "nhu cầu an ninh", nó buộc thế giới phải nhìn nhận lại ranh giới giữa lợi ích chiến lược và các nguyên tắc tự quyết dân tộc đã được thiết lập sau năm 1945.

Bối cảnh rộng hơn: Greenland trong tầm ngắm chiến lược

Trong nhiệm kỳ đầu tiên kể từ 2019, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump đã nhiều lần bày tỏ mong muốn Hoa Kỳ mua hoặc sáp nhập Greenland, một lãnh thổ tự trị của Đan Mạch, và tái khẳng định điều này trong nhiệm kỳ thứ hai (2025). Những tuyên bố này đã gây ra phản ứng quốc tế mạnh mẽ, làm nổi bật xung đột giữa lợi ích an ninh quốc gia chiến lược và các nguyên tắc chủ quyền, tự quyết dân tộc, và luật pháp quốc tế.

Các góc nhìn địa chính trị đa chiều

Quan điểm của Hoa Kỳ/Phương Tây: Donald Trump lập luận rằng việc sở hữu Greenland là "nhu cầu tuyệt đối" cho an ninh quốc gia và chiến lược của Hoa Kỳ, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng ở Bắc Cực.

"Chúng ta cần Greenland vì tình hình an ninh quốc gia. Nó rất chiến lược. Chúng ta không muốn có Nga ở đó. Chúng ta không muốn có Trung Quốc ở đó."

Chính quyền Trump thậm chí đã thảo luận về việc trả một khoản tiền lớn cho người dân Greenland (từ 10.000 đến 100.000 USD mỗi người) để khuyến khích gia nhập Hoa Kỳ. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo châu Âu, bao gồm Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen, đã khẳng định Greenland không phải để bán và những lời đe dọa sáp nhập là "không thể chấp nhận được".

Vai trò của Nga và Trung Quốc: Trump sử dụng khả năng Nga hoặc Trung Quốc giành quyền kiểm soát Greenland làm lý do chính để biện minh. Mặc dù không có báo cáo trực tiếp về ý định chiếm đóng của hai nước này, lập luận của Trump phản ánh nhận thức về cạnh tranh địa chiến lược tại Bắc Cực, nơi các cường quốc đang tăng cường hiện diện quân sự và khai thác tài nguyên.

Phân tích dưới lăng kính Luật pháp Quốc tế

Chủ quyền của Đan Mạch đối với Greenland đã được thiết lập vững chắc từ năm 1721 và củng cố bởi phán quyết của Tòa án Công lý Quốc tế Thường trực (PCIJ) năm 1933. Theo Đạo luật Tự trị năm 2009, Greenland có quyền trở thành quốc gia độc lập thông qua trưng cầu dân ý, thay vì bị "mua bán" như một món hàng.

Luật pháp quốc tế hiện đại nghiêm cấm việc sáp nhập lãnh thổ bằng vũ lực hoặc cưỡng ép. Thủ tướng Đan Mạch đã cảnh báo rằng bất kỳ cuộc tấn công nào của Hoa Kỳ vào Greenland sẽ là "sự kết thúc của NATO", nhấn mạnh mức độ nghiêm trọng của vấn đề đối với hệ thống đồng minh phương Tây.

Bảng so sánh các quan điểm chính

Tác động tiềm ẩn và "Những lời hứa hão"

Xói mòn chuẩn mực quốc tế: Chính sách này dựa trên triết lý "kẻ mạnh làm theo ý mình" (might makes right), thách thức trật tự quốc tế dựa trên luật lệ sau năm 1945. Việc coi luật pháp quốc tế như một "lá bài mặc cả" có thể khuyến khích các quốc gia khác theo đuổi tuyên bố lãnh thổ đơn phương dựa trên nhu cầu chiến lược.

Phá hoại quyền tự quyết: Việc đề nghị thanh toán tài chính để khuyến khích ly khai hạ thấp giá trị chủ quyền thành một giao dịch tiền bạc. "Lời hứa" về giàu có không thể thay thế quyền được xác định tương lai, dễ dẫn đến sự phụ thuộc kinh tế và văn hóa lâu dài.

Căng thẳng đồng minh: Cách tiếp cận mang tính "giao dịch" của Trump đối với chính sách đối ngoại (Nước Mỹ trên hết) có nguy cơ làm suy yếu các liên minh và gây bất ổn cho khu vực Bắc Cực. Đan Mạch là đồng minh NATO, và những áp lực này tạo ra sự rạn nứt sâu sắc trong khối quân sự lớn nhất thế giới.

Lời kết

Tham vọng Greenland của Trump là một phép thử đối với các chuẩn mực quốc tế về chủ quyền và tự quyết. Những "lời hứa" về an ninh và giàu có dưới sự kiểm soát của Mỹ liệu có đủ để đánh đổi những giá trị nền tảng của quan hệ quốc tế, hay nó sẽ mở đầu cho một kỷ nguyên nơi bản đồ địa chính trị được vẽ lại bằng những bản hợp đồng mua bán thay vì luật pháp?

— Bình luận sâu —