Trên miền đất Mewar khô khát của Rajasthan, pháo đài Chittorgarh không chỉ được dựng nên bằng đá. Thành lũy ấy còn được xây bằng lòng kiêu hãnh của những con người thà hóa thành tro bụi chứ không chịu cúi đầu. Hai lần, vào năm 1535 và trong mùa vây hãm 1567–1568, lửa Jauhar bùng lên sau những bức tường thành; hai lần, những chiến binh Rajput khoác áo vàng nghệ mở cổng bước vào Shaka — trận chiến cuối cùng không mong ngày trở về. Những con số còn lưu lại không phải để đong đếm cái chết, mà để hình dung cái giá khủng khiếp mà Chittorgarh đã trả cho hai chữ danh dự.
Trận vây hãm năm 1535: Sự hy sinh của Rani Karnavati
Năm 1535, bóng quân Gujarat của Sultan Bahadur Shah phủ xuống Chittorgarh. Người đứng giữa cơn binh lửa khi ấy là Rani Karnavati, vương hậu của Rana Sanga và là người nhiếp chính thay các con còn nhỏ. Sau khi Rana Sanga qua đời bởi những vết thương từ trận Khanua chống Hoàng đế Mughal Babur, bà đã không đi theo chồng trong nghi lễ Sati (Sati là nghi thức mà góa phụ lên giàn tự thiêu theo tang lễ của chồng), mà ở lại gánh lấy vận mệnh của Mewar. Sự lựa chọn ấy đưa bà đến một thử thách còn nghiệt ngã hơn cái chết: một mình giữ lấy vương quốc giữa lúc đại quân đang siết chặt vòng vây.
Trong giờ phút hiểm nghèo, Rani Karnavati gửi một lá rakhi đến Hoàng đế Humayun, gửi theo đó niềm hy vọng về một đạo viện binh. Nhưng đường xa và thời cuộc không chờ đợi. Khi sự cứu viện chưa kịp tới, tiếng búa công thành đã dội vào vách đá, và mọi người trong pháo đài hiểu rằng ngày thất thủ chỉ còn được tính bằng những khoảnh khắc ngắn ngủi.
Lửa Jauhar bùng cháy và cuộc trốn thoát bảo tồn huyết mạch
Trước khi ngọn lửa được nhóm lên, Rani Karnavati trao các hoàng tử Vikramaditya và Udai Singh II cho thị nữ Pannadai. Người phụ nữ ấy mang theo không chỉ hai đứa trẻ, mà cả mạch sống cuối cùng của dòng Sisodiya. Bằng lòng trung thành và sự quả cảm, bà đưa họ thoát khỏi pháo đài, lặng lẽ gìn giữ một tương lai mà những người ở lại biết mình sẽ không bao giờ được nhìn thấy.
Rồi cánh cửa hầm khép lại sau lưng Rani Karnavati cùng khoảng 13.000 phụ nữ và trẻ em. Thuốc súng được dùng để dựng nên giàn hỏa táng khổng lồ. Trong lòng thành, Agni bùng lên, nuốt lấy những thân phận đã chọn cái chết thay vì rơi vào tay quân thù. Đó không phải một khoảnh khắc có thể kể bằng lời nhẹ nhõm; đó là tiếng kêu tuyệt vọng của một thời đại khắc nghiệt, là quyết định tận cùng của con người khi mọi lối thoát đã bị chiến tranh khóa chặt.
Bên ngoài biển lửa ấy, những người đàn ông Rajput bôi tro hỏa táng lên mình, khoác kesariya — sắc vàng nghệ của lời thề tử chiến — rồi mở cổng thành. Họ tràn ra không phải để giành lấy sự sống, mà để tự chọn cách mình ngã xuống. Chittorgarh rơi vào tay đối phương, nhưng chiến thắng ấy chỉ tồn tại trong một khoảng ngắn. Mewar rồi cũng trở về với dòng Sisodiya; Vikramaditya và Udai Singh II, hai hoàng tử được cứu khỏi đêm lửa năm nào, lần lượt nối ngôi. Từ tro tàn, huyết mạch của vương quốc vẫn tiếp tục chảy.
Cuộc vây hãm năm 1567–1568: Thử thách từ Đại đế Akbar
Nhưng Chittorgarh chưa đi hết con đường đau thương của mình. Hơn ba thập niên sau, Udai Singh II — đứa trẻ từng được Pannadai đưa ra khỏi vòng vây — lại đứng trước một đạo quân hùng mạnh hơn. Lần này, trên những triền đá quanh thành là quân đội Mughal do chính Hoàng đế Akbar chỉ huy.
Giữa lúc nhiều lãnh chúa Rajput chọn quy phục Akbar, Mewar vẫn khước từ cúi đầu. Rana Udai Singh II rút về Gogunda để bảo toàn lực lượng và dựng một thủ đô tạm thời, còn Chittorgarh được giao cho Rao Jaimal và Patta. Hai người nhận lấy thành trì không như nhận một vị trí phòng thủ, mà như nhận một lời trăng trối: phải giữ cho đến khi không còn gì để giữ.
Trận Saka cuối cùng và bi ca bất tử
Cuộc vây hãm bắt đầu từ năm 1567. Akbar huy động hơn 5.000 thợ xây, thợ mộc và thợ đá đào mìn dưới chân tường thành. Từng nhát cuốc khoét sâu vào nền đá cũng là từng nhát cắt vào hy vọng của người phòng thủ. Hàng trăm người làm công bị tên đạn Rajput quật ngã, nhưng những đường hầm vẫn tiến tới, còn vòng vây ngày một khép chặt.
Bốn tháng trôi qua trong khói lửa. Khi tường thành bị xuyên thủng và giờ thất thủ đã hiện rõ trước mắt, những cột khói lại bốc lên từ lòng Chittorgarh. Phụ nữ và gia đình của các chiến binh bước vào Jauhar, mang theo danh dự, nỗi sợ hãi và cả những lời từ biệt không còn người trở lại để nghe. Trên nền trời, khói đen trở thành tín hiệu cuối cùng cho những người đàn ông đang chờ bên cổng thành.
Họ khoác áo vàng nghệ, mở cổng và lao vào trận Shaka cuối cùng. Khoảng 8.000 chiến binh Rajput còn ở bên trong pháo đài đã chiến đấu và ngã xuống quanh đền Mahadeo. Theo ghi chép của sử gia Abul Fazal, những cuộc đụng độ dữ dội nhất dồn về Cung điện Rana, đền Mahadeo và cổng Rampurah. Mỗi bậc đá thành nơi tử thủ, mỗi lối đi hẹp thành một chiến tuyến; Chittorgarh không còn là một pháo đài, mà là một cơ thể đang chảy máu nhưng nhất quyết không quỳ.
Sự kháng cự kéo dài suốt bốn tháng khiến Akbar nổi giận. Sau khi chiếm được thành, ông ra lệnh thảm sát toàn bộ. Khoảng 30.000 người bị giết, trong đó có cả những nông dân từng góp sức cùng quân phòng thủ. Khi tiếng binh khí lắng xuống, trên những sân đền và lối đá chỉ còn lại một sự im lặng nặng hơn mọi lời ca chiến thắng.
Di sản bất khuất của Chittorgarh
Đó là cuộc Jauhar – Shaka thứ ba và cũng là lần cuối cùng lịch sử ghi nhận tại Chittorgarh. Thành đã mất, hàng vạn sinh mạng đã biến thành tro và máu, nhưng ý chí Mewar không bị chôn vùi dưới đống đổ nát. Từ Rani Karnavati bước vào lửa, Pannadai ôm các hoàng tử vượt thoát, đến Jaimal, Patta và những chiến binh áo vàng nghệ mở cổng đi vào cái chết, tất cả đã nối thành một khúc bi ca kéo dài qua nhiều thế hệ. Chittorgarh vì thế còn lại không chỉ như chứng tích của chiến tranh, mà như lời nhắc đau đớn rằng có những con người, trong giờ phút cùng đường, đã chọn mất tất cả để không đánh mất mình.
Kỳ sau, tôi sẽ đề cập đến một chi tiết đặc biệt liên quan đến việc Hoàng hậu Karnavati gửi đi sợi chỉ Rakhi để cầu viện từ quốc gia cựu thù Mughal. Sợi chỉ Rakhi là cái gì mà có sức nặng đến nỗi cựu thù lại trở thành anh-em? Xin đón xem: “Sợi Rakhi Giữa Thành Chittorgarh: Lời Cầu Viện Đến Quá Muộn”.
