Bài tổng hợp sự kiện: [CHIẾN LƯỢC ĐÀM PHÁN CỦA CHÍNH QUYỀN DONALD TRUMP (2025–2026): TỔNG HỢP CÁC THỎA THUẬN KINH TẾ VÀ ĐỊA CHÍNH TRỊ TRỌNG ĐIỂM]

Chiến lược "Nghệ thuật thương lượng" trên bàn cờ địa chính trị

Trong thế giới ngoại giao truyền thống, sự ổn định và tính dự báo là những "đồng tiền" có giá trị nhất. Tuy nhiên, kể từ khi Donald Trump bước vào chính trường và đặc biệt là trong giai đoạn từ 2025 đến đầu năm 2026, thế giới đã chứng kiến một sự đảo lộn hoàn toàn các quy tắc này. Thay vì duy trì một hệ thống dựa trên các liên minh bền vững và các cam kết đa phương, chính sách đối ngoại của Mỹ đã chuyển dịch mạnh mẽ sang một mô hình mà giới quan sát gọi là "Chủ nghĩa hiện thực giao dịch" (Transactional Realism).

Vấn đề đặt ra không còn là liệu phong cách của ông có gây tranh cãi hay không, mà là làm thế nào sự "bất định" có tính toán đó lại trở thành một công cụ hiệu quả để đạt được các mục tiêu quốc gia cụ thể. Bài viết này phân tích bản chất chiến lược đàm phán của Trump thông qua các chính sách thực tế, từ đó làm rõ vì sao ông luôn ưu tiên sự phá vỡ thay vì sự tiếp nối.

Bối cảnh rộng hơn: Từ trật tự định chế sang trật tự mặc cả

Sau Thế chiến II, Mỹ đóng vai trò là "Atlas" gánh vác trật tự thế giới thông qua các định chế như NATO, WTO hay Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, chiến lược An ninh Quốc gia mới của chính quyền Trump đã chính thức bác bỏ vai trò này. Quan điểm cốt lõi là: Mỹ không còn sẵn lòng chi trả "phí duy trì" thế giới mà không nhận lại được những lợi ích kinh tế tương xứng và trực tiếp.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ, nơi các chuỗi cung ứng bị phân mảnh và sự trỗi dậy của các cường quốc khu vực khiến các liên minh cũ trở nên lỏng lẻo. Trump nhận ra rằng trong một thế giới đa cực, việc đàm phán song phương mang lại cho Mỹ lợi thế lớn hơn nhờ sức mạnh kinh tế và quân sự áp đảo, thay vì bị ràng buộc bởi các đồng thuận đa phương chậm chạp.

Các góc nhìn đa chiều: Sự lo ngại của đồng minh và sự dè chừng của đối thủ

Chiến lược của Trump tạo ra những phản ứng trái chiều rõ rệt trên bản đồ địa chính trị toàn cầu:

Phương Tây và các đồng minh truyền thống: Châu Âu đang rơi vào tình trạng "lo âu chiến lược". Việc Trump đe dọa rút khỏi NATO hoặc áp thuế lên hàng hóa EU để đổi lấy việc tăng chi tiêu quốc phòng đã buộc các nước này phải cân nhắc về sự tự chủ chiến lược. Họ nhìn nhận đây là sự xói mòn lòng tin, nhưng cũng là động lực để tái vũ trang.
Các đối trọng (Trung Quốc, Nga): Bắc Kinh và Moscow vừa theo dõi sự bất định của Mỹ với sự dè chừng, vừa tận dụng cơ hội khi Mỹ rút lui khỏi các vai trò đa phương. Tuy nhiên, họ cũng nhận thấy một Donald Trump thực dụng, sẵn sàng "chốt đơn" (deal) nếu điều kiện phù hợp, thay vì theo đuổi các cuộc đối đầu ý thức hệ kéo dài.
Khu vực Nam bán cầu: Nhiều quốc gia xem phong cách của Trump là cơ hội để đàm phán lại vị thế của mình mà không phải chịu các áp lực về "giá trị phương Tây" hay "dân chủ" vốn thường đi kèm với các đời chính quyền Mỹ trước đây.

Phân tích chiến thuật: Thuế quan là vũ khí, Sự bất định là khiên

Chiến lược đàm phán của Trump không phải là sự hỗn loạn ngẫu nhiên. Nó tuân theo một chu kỳ có hệ thống:

"Phong cách của tôi rất đơn giản. Tôi đẩy, đẩy và đẩy để xem mình có thể lấy được gì, sau đó tôi mới bắt đầu đàm phán thực sự." - Một tư duy xuyên suốt từ 'The Art of the Deal' đến chính sách đối ngoại.

1. Sử dụng thuế quan làm đòn bẩy (Leverage)

Thay vì xem thuế quan chỉ là công cụ kinh tế, Trump biến nó thành công cụ ngoại giao vạn năng. Ví dụ điển hình là việc đe dọa áp thuế 100% lên hàng hóa Mexico để buộc quốc gia này phải siết chặt biên giới năm 2025. Kết quả là các thỏa thuận kiểm soát di cư đã được thực hiện nhanh chóng mà không cần qua các vòng đàm phán ngoại giao kéo dài hàng năm trời.

2. "Lý thuyết kẻ điên" (Madman Theory) hiện đại

Bằng cách đưa ra những tuyên bố cực đoan và sẵn sàng phá vỡ các thỏa thuận hiện có (như đã làm với NAFTA hay thỏa thuận hạt nhân Iran trước đây), Trump khiến đối thủ không thể thiết lập một kịch bản ứng phó cố định. Sự bất định này buộc đối phương phải đưa ra những nhượng bộ sớm để tránh kịch bản tồi tệ nhất.

3. Cá nhân hóa ngoại giao đỉnh cao

Trump ưu tiên các cuộc gặp thượng đỉnh trực tiếp. Ông tin vào khả năng "đọc vị" đối phương và thiết lập mối quan hệ cá nhân để vượt qua các rào cản quan liêu. Việc ông môi giới thành công các thỏa thuận hòa bình tại Nam Caucasus giữa Armenia và Azerbaijan vào tháng 8/2025 là một minh chứng cho thấy cách tiếp cận bỏ qua các tiến trình đa phương truyền thống có thể mang lại kết quả nhanh chóng.

Dẫn chứng về mục tiêu và thành quả

Lĩnh vực	Mục tiêu đề ra	Kết quả đạt được
Thương mại Bắc Mỹ	Xóa bỏ NAFTA vì gây bất lợi cho công nhân Mỹ.	Ký kết USMCA với các điều khoản bảo hộ sản xuất ô tô và lao động Mỹ chặt chẽ hơn.
Liên minh NATO	Buộc các đồng minh chia sẻ gánh nặng tài chính (2% GDP).	Số lượng quốc gia đạt mục tiêu 2% tăng kỷ lục sau các đe dọa cắt giảm bảo vệ của Mỹ.
Trung Đông	Bình thường hóa quan hệ Israel-Ả Rập mà không cần giải quyết vấn đề Palestine trước.	Hiệp định Abraham (Abraham Accords) – bước ngoặt lịch sử thay đổi cấu trúc khu vực.
Thương mại với Trung Quốc (2025-2026)	Giảm thâm hụt và kiểm soát chất gây nghiện (Fentanyl).	Thỏa thuận Kuala Lumpur: Trung Quốc cam kết kiểm soát hóa chất và khoáng sản hiếm để đổi lấy việc hoãn tăng thuế.

Ai hưởng lợi và rủi ro phía sau

Người hưởng lợi trực tiếp từ chiến lược này là các nhóm cử tri ủng hộ "America First", các ngành sản xuất nội địa Mỹ được bảo hộ, và các quốc gia sẵn sàng linh hoạt trong giao dịch. Trump đã chứng minh rằng sức mạnh cứng vẫn có thể tạo ra những kết quả mà ngoại giao mềm không làm được.

Tuy nhiên, rủi ro không hề nhỏ. Việc lạm dụng đòn bẩy kinh tế có thể dẫn đến sự trả đũa dây chuyền, gây lạm phát cho chính người tiêu dùng Mỹ. Quan trọng hơn, việc phá vỡ tính ổn định của các liên minh có thể khiến các đối tác tìm kiếm sự thay thế từ các khối khác, làm suy yếu vị thế dẫn dắt dài hạn của Mỹ trong tương lai.

Nhận định thận trọng

Chiến lược đàm phán của Donald Trump đã chuyển hóa ngoại giao từ một nghệ thuật kiến tạo hòa bình bền vững sang một kỹ thuật quản trị các giao dịch có lợi. Thành quả là không thể phủ nhận ở khía cạnh thực dụng, nhưng cái giá phải trả cho sự xói mòn lòng tin quốc tế vẫn là một ẩn số lớn.

Câu hỏi đặt ra là: Trong một thế giới đầy rẫy những biến động khó lường của năm 2026, liệu một hệ thống quốc tế dựa trên những cuộc mặc cả ngắn hạn có đủ sức chống đỡ trước những cuộc khủng hoảng toàn cầu mang tính hệ thống?